Canonical Ref: KS 5.49
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
अवैमि सौभाग्यमदेन वञ्चितं तव प्रियं यश्चतुरावलोकिनः । करोति लक्ष्यं चिरमस्य चक्षुषो न वक्त्रमात्मीयमरालपक्ष्मणः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अवैमीति । तव प्रियं वल्लभं सौभाग्यमदेन सौन्दर्यगर्वेण कर्त्रा । वञ्चितं विप्रलब्धमवैमि वेद्मि । यः प्रियश्चतुरं मधुरमवलोकत इति चतुरावलोकिनोऽरालपक्ष्मणः कुटिलरोम्णः । `अरालं वृजिनं जिह्मम्` इत्यमरः (अ.को.3|1|70) । अस्य त्वदीयस्य चक्षुष आत्मीयं वक्त्रं मुखं चिरं लक्ष्यं विषयं न करोति दृष्टिपथं न गच्छतीत्यर्थः । तदयं गर्वेण हतो निष्फलात्मलाभो जात इति भावः
अन्वयः:
(हे पार्वति !) तव प्रियं सौभाग्यमदेन वञ्चितम् अवैमि, यः चतुराऽवलोकिनः अरालपक्ष्मणः अस्य चक्षुषः आत्मीयं वक्त्रं चिरं ल्क्ष्यं न करोति ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अवैमि
Lemma: अवे
POS: 1. Ā. • Verb: अवैमि
सौभाग्यमदेन
Lemma: सौभाग्य
POS: n
सौभाग्यमदेन
Lemma: मद
POS: m
वञ्चितं
Lemma: वञ्चय्
POS: 10. Ā.
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
प्रियं
Lemma: प्रिय
POS: adj
यश्
Lemma: यद्
POS: pron
चतुरावलोकिनः
Lemma: चतुर
POS: adj
चतुरावलोकिनः
Lemma: अवलोकिन्
POS: adj
करोति
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: करोति
लक्ष्यं
Lemma: लक्ष्य
POS: n
चिरम्
Lemma: चिरम्
POS: ind
अस्य
Lemma: इदम्
POS: pron
चक्षुषो
Lemma: चक्षुस्
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
वक्त्रम्
Lemma: वक्त्र
POS: n
आत्मीयम्
Lemma: आत्मीय
POS: adj
अरालपक्ष्मणः
Lemma: अराल
POS: adj
अरालपक्ष्मणः
Lemma: पक्ष्मन्
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.49. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.