Canonical Ref: KS 5.46
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
निवेदितं निश्वसितेन सोष्मणा मनस्तु मे संशयमेव गाहते । न दृश्यते प्रार्थयितव्य एव ते भविष्यति प्रार्थितदुर्लभः कथम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
निवेदितमिति ॥ सोष्मणा निश्वसितेन निश्वासवायुना निवेदितम् । चिन्तानुभावेनोष्णौच्छ्वासेन ते वरार्थित्वं सूचितमित्यर्थः । तर्हि किं प्रश्नव्यसनेनेत्याह-मनस्तु तथापि मे संशयमेव गाहते प्राप्नोति । कुतः ? ते तव । `कृत्यानां कर्तरि वा` (पा.2|3|71) इति षष्ठी । प्रार्थयितव्यः प्रार्थयितुमर्ह एव न दृश्यते । प्रार्थितदुर्लभः प्रार्थितो यो दुर्लभः स कथं भविष्यति ? नास्त्येवेत्यर्थः
अन्वयः:
सोष्मणा निःश्वसितेन निवेदितं, मे मनस्तु संशयम् एव गाहते, ते प्रार्थयितव्य एव न दृश्यते, प्रार्थितदुर्लभः कथं भविष्यति ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
निवेदितं
Lemma: निवेदय्
POS: 10. Ā.
निश्वसितेन
Lemma: निश्वस्
POS: 2. Ā.
सोष्मणा
Lemma: स
POS: ind
सोष्मणा
Lemma: ऊष्मन्
POS: m
मनस्
Lemma: मनस्
POS: n
तु
Lemma: तु
POS: ind
मे
Lemma: मद्
POS: pron
संशयम्
Lemma: संशय
POS: m
एव
Lemma: एव
POS: ind
गाहते
Lemma: गाह्
POS: 1. P. • Verb: गाहते
न
Lemma: न
POS: ind
दृश्यते
Lemma: दृश्
POS: 6. P. • Verb: दृश्यते
प्रार्थयितव्य
Lemma: प्रार्थय्
POS: Denom. Ā.
एव
Lemma: एव
POS: ind
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
भविष्यति
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भविष्यति
प्रार्थितदुर्लभः
Lemma: प्रार्थय्
POS: Denom. Ā.
प्रार्थितदुर्लभः
Lemma: दुर्लभ
POS: adj
कथम्
Lemma: कथम्
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.46. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.