Canonical Ref: KS 5.40
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
अतोऽत्र किंचिद्भवतीं बहुक्षमां द्विजातिभावादुपपन्नचापलः । अयं जनः प्रष्टुमनास्तपोधने न चेद्रहस्यं प्रतिवक्तुमर्हसि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अत इति । हे तपोधने ! अतः सख्याद्धेतोरत्र बहुक्षमाम् । बहूक्तिसहाम् यद्वा क्षमावतीम् । भवतीं त्वां द्विजातिभावाद् ब्राह्मणत्वादुपपन्नचापलः सुलभधार्ष्ट्योऽयं जनः । स्वयमित्यर्थः । किंचित्प्रष्टुं मनो यस्य स किञ्चित्प्रष्टुमनाः प्रष्टुकामः । `तुं काममनसोरपी` ति मकारलोपः । रहसि भवं रहस्यं गोप्यं न चेत्प्रतिवक्तुमर्हसि
अन्वयः:
हे तपोधने ! अतः अत्र बहुक्षमां भवतीं द्विजातिभावात् उपपन्नचापलः अयं जनः किञ्चित् प्रष्टुमनाः; रहस्यं न चेत् प्रतिवक्तुम् अर्हसि ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अतो
Lemma: अतस्
POS: ind
ऽत्र
Lemma: अत्र
POS: ind
किंचिद्
Lemma: कश्चित्
POS: pron
भवतीं
Lemma: भवत्
POS: adj
बहुक्षमां
Lemma: बहु
POS: adj
बहुक्षमां
Lemma: क्षम
POS: adj
द्विजातिभावाद्
Lemma: द्विजाति
POS: m
द्विजातिभावाद्
Lemma: भाव
POS: m
उपपन्नचापलः
Lemma: उपपद्
POS: 4. P.
उपपन्नचापलः
Lemma: चापल
POS: n
अयं
Lemma: इदम्
POS: pron
जनः
Lemma: जन
POS: m
प्रष्टुमनास्
Lemma: प्रष्टु
POS: m
प्रष्टुमनास्
Lemma: मनस्
POS: n
तपोधने
Lemma: तपोधन
POS: adj
न
Lemma: न
POS: ind
चेद्
Lemma: चेद्
POS: ind
रहस्यं
Lemma: रहस्य
POS: n
प्रतिवक्तुम्
Lemma: प्रतिवच्
POS: 3. Ā.
अर्हसि
Lemma: अर्ह्
POS: 1. Ā. • Verb: अर्हसि
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.40. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.