Canonical Ref: KS 5.39
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
प्रयुक्तसत्कारविशेषमात्मना न मां परं संप्रतिपत्तुमर्हसि । यतः सतां संनतगात्रि संगतं मनीषिभिः साप्तपदीनमुच्यते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
प्रयुक्तेति । आत्मना त्वया प्रयुक्तः कृतः सत्कारविशेषः पूजातिशयो यस्य तं मां परमन्यं संप्रतिपत्तुमवगन्तुं नार्हसि । हे संनतगात्रि संनताङ्गि ! `अङ्गगात्रकण्ठेभ्यः` इति वक्तव्यान्ङीप् । यतः कारणान्मनस ईषिभिर्मनीषिभिर्विद्वद्भिः । शकन्ध्वादित्वात्साधुः । सतां संगतं सख्यं सप्तभिः पदैरापद्यत इति साप्तपदीनं सप्तपदोच्चारणसाध्यमुच्यते । ततश्चावयोस्त्वत्कृतसत्कारप्रयोगादेव सिद्धमित्यर्थः । `साप्तदीनं सख्यम्` इति निपातनात्साधु
अन्वयः:
हे सन्नतगात्रि ! यतो मनीषिभिः सतां सङ्गतं साप्तपदीनम् उच्यते, (अतः) आत्मना प्रयुक्तसत्कारविशेषं मां परं संप्रतिपत्तुं न अर्हसि ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
प्रयुक्तसत्कारविशेषम्
Lemma: प्रयुज्
POS: 7. Ā.
प्रयुक्तसत्कारविशेषम्
Lemma: सत्कार
POS: m
प्रयुक्तसत्कारविशेषम्
Lemma: विशेष
POS: m
आत्मना
Lemma: आत्मन्
POS: m
न
Lemma: न
POS: ind
मां
Lemma: मद्
POS: pron
परं
Lemma: परम्
POS: ind
सम्प्रतिपत्तुम्
Lemma: सम्प्रतिपद्
POS: 4. P.
अर्हसि
Lemma: अर्ह्
POS: 1. Ā. • Verb: अर्हसि
यतः
Lemma: यतस्
POS: ind
सतां
Lemma: सत्
POS: adj
संनतगात्रि
Lemma: संनम्
POS: 1. Ā.
संनतगात्रि
Lemma: गात्र
POS: adj
संगतं
Lemma: संगम्
POS: 6. Ā.
मनीषिभिः
Lemma: मनीषिन्
POS: adj
साप्तपदीनम्
Lemma: साप्तपदीन
POS: n
उच्यते
Lemma: वच्
POS: 2. P. • Verb: उच्यते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.39. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.