Canonical Ref: KS 5.36
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
यदुच्यते पार्वति पापवृत्तये न रूपमित्यव्यभिचारि तद्वचः । तथा हि ते शीलमुदारदर्शने तपस्विनामप्युपदेशतां गतम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
यदिति । हे पार्वति ! रुपं सौम्याकृतिः पापवृत्तये पापाचरणाय न भवतीति यदुच्यते । लोकैरिति शेषः । तद्वचो न व्यभिचरति न स्खलतीत्यव्यभिचारि सत्यम् । `यत्राकृतिस्तत्र गुणाः` `न सुरुपाः पापसमाचारा भवन्ति` इत्यादयो लोकवादा न विसंवादमासादयन्तीत्यर्थः । किमिति ज्ञायते-तथाहि । हे उदारदर्शने आयताक्षि ! सुरूपे इत्यर्थः । अथवोन्नतज्ञाने । विवेकवतीत्यर्थः । ते तव शीलं सद्वृत्तम् । `शीलं स्वभावे सद्वृत्ते` इत्यमरः (अ.को.3|3|209) । तपस्विनामप्युपदिश्यतेऽनेनेत्युपदेशः प्रवर्तकं प्रमाणं तत्तामुपदेशतां गतं प्राप्तम् । मुनयोऽपि, त्वां वीक्ष्य स्ववृत्तै प्रवर्तन्त इति भावः
अन्वयः:
हे पार्वति ! `रुपं पापवृत्तये न` इति यत् उच्यते, तद् वचः अव्यभिचारि । तथाहि हे उदारदर्शने ! ते शीलं तपस्विनाम् अपि उपदेशतां गतम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
उच्यते
Lemma: वच्
POS: 2. P. • Verb: उच्यते
पार्वति
Lemma: पार्वती
POS: f
पापवृत्तये
Lemma: पाप
POS: n
पापवृत्तये
Lemma: वृत्ति
POS: f
न
Lemma: न
POS: ind
रूपम्
Lemma: रूप
POS: n
इत्य्
Lemma: इति
POS: ind
अव्यभिचारि
Lemma: अव्यभिचारिन्
POS: adj
तद्
Lemma: तद्
POS: pron
वचः
Lemma: वचस्
POS: n
तथा
Lemma: तथा
POS: ind
हि
Lemma: हि
POS: ind
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
शीलम्
Lemma: शील
POS: mn
उदारदर्शने
Lemma: उदार
POS: adj
उदारदर्शने
Lemma: दर्शन
POS: n
तपस्विनाम्
Lemma: तपस्विन्
POS: m
अप्य्
Lemma: अपि
POS: ind
उपदेशतां
Lemma: उपदेश
POS: m
उपदेशतां
Lemma: ता
POS: f
गतम्
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.36. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.