Canonical Ref: KS 5.37
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस्तथा न गाङ्गैः सलिलैर्दिवश्च्युतैः । यथा त्वदीयैश्चरितैरनाविलैर्महीधरः पावित एष सान्वयः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
विकीर्णेति । एष महीधरो हिमवान् । सप्त च ते ऋषयश्च सप्तर्षयः । `दिक्संख्ये संज्ञायाम्` (पा.2|1|50) इति समासः । विकीर्णैः पर्यस्तैः सप्तर्षीणां सम्बन्धिभिर्वलिभिः पुष्पोपहारैः प्रहसन्ति यानि तथोक्तैर्दिवोऽन्तरिक्षाच्च्युतैर्गाङ्गैः सलिलैस्तथा न पावितः । अनाविलैरकलुषैस्त्वदीयैश्चरितैर्यथा सान्वयः सपुत्रपौत्रः पावितः पवित्रीकृतः
अन्वयः:
एष महीधरो यथा अनाविलैः त्वदीयैः चरितैः साऽन्वयः पावितस्तथा विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिः दिवः च्युतैः गाङ्गैः सलिलैः न पावितः ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस्
Lemma: विकृ
POS: 6. Ā.
विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस्
Lemma: सप्तर्षि
POS: m
विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस्
Lemma: बलि
POS: m
विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिस्
Lemma: प्रहासिन्
POS: adj
तथा
Lemma: तथा
POS: ind
न
Lemma: न
POS: ind
गाङ्गैः
Lemma: गाङ्ग
POS: adj
सलिलैर्
Lemma: सलिल
POS: n
दिवश्
Lemma: दिव्
POS: m
च्युतैः
Lemma: च्यु
POS: 1. P.
यथा
Lemma: यथा
POS: ind
त्वदीयैश्
Lemma: त्वदीय
POS: adj
चरितैर्
Lemma: चरित
POS: n
अनाविलैर्
Lemma: अनाविल
POS: adj
महीधरः
Lemma: महीधर
POS: m
पावित
Lemma: पावय्
POS: 10. Ā.
एष
Lemma: एतद्
POS: pron
सान्वयः
Lemma: स
POS: ind
सान्वयः
Lemma: अन्वय
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.37. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.