Canonical Ref: KS 5.31
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
तमातिथेयी बहुमानपूर्वया सपर्यया प्रत्युदियाय पार्वती । भवन्ति साम्येऽपि निविष्टचेतसां वपुर्विशेषेष्वतिगौरवाः क्रियाः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तमिति । अतिथिषु साध्व्यातिथेयी । `पथ्यतिथी-` त्यादिना ढञ्प्रत्ययः । `टिढ्ढाणञि`-त्यादिना ङीप् । पार्वती तं ब्रह्मचारिणं बहुमानपूर्वया । बहुमानः पूर्वो यस्यास्तया । गौरवपूर्वयेत्यर्थः । सपर्ययार्चया `सपर्यार्चार्हणाः समाः` इत्यमरः (अ.को.2|7|37) । प्रत्युदियाय प्रत्युज्जगाम । कथं समानेऽपि तस्यास्तदृशी प्रतिपत्तिरत आह-साम्ये सत्यपि निविष्टचेतसां स्थरचित्तानां वपुर्विशेषेषु व्यक्तिविशेषेष्वतिशयितं गौरवं यासु ता अतिगौरवसहिताः क्रियाश्चेष्टा भवन्ति । प्रवर्तन्त । इत्यर्थः । साधवो न साम्याभिनिवेशिन इति भावः
अन्वयः:
आतिथेयी पार्वती तं बहुमानपूर्वया सपर्यया प्रत्युदियाय । सम्येऽपे निविष्टचेतसां वपुर्विशेषेपु अति गौरवाः क्रिया भवन्ति ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तम्
Lemma: तद्
POS: pron
आतिथेयी
Lemma: आतिथेय
POS: adj
बहुमानपूर्वया
Lemma: बहु
POS: adj
बहुमानपूर्वया
Lemma: मान
POS: n
बहुमानपूर्वया
Lemma: पूर्व
POS: pron
सपर्यया
Lemma: सपर्या
POS: f
प्रत्युदियाय
Lemma: प्रत्युदि
POS: 2. P. • Verb: प्रत्युदियाय
पार्वती
Lemma: पार्वती
POS: f
भवन्ति
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भवन्ति
साम्ये
Lemma: साम्य
POS: n
ऽपि
Lemma: अपि
POS: ind
निविष्टचेतसां
Lemma: निविश्
POS: 6. Ā.
निविष्टचेतसां
Lemma: चेतस्
POS: n
वपुर्विशेषेष्व्
Lemma: वपुस्
POS: n
वपुर्विशेषेष्व्
Lemma: विशेष
POS: m
अतिगौरवाः
Lemma: अति
POS: ind
अतिगौरवाः
Lemma: गौरव
POS: n
क्रियाः
Lemma: क्रिया
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.31. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.