Canonical Ref: KS 4.46
Metrical Form: पुष्पिताग्रा
Sanskrit (Devanāgarī)
अथ मदनवधूरुपप्लवान्तं व्यसनकृशा परिपालयां बभूव । शशिन इव दिवातनस्य लेखा किरणपरिक्षयधूसरा प्रदोषम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अथेति ॥ अथानन्तरं व्यसनेन दुःखेन कृशा मदनवधू रतिरुपप्लवान्तं विपदवधिं किरणपरिक्षयेण धूसरा मलिना दिवातनस्य दिनभवस्य । `सायंचिरम्` इत्यादिना ट्युप्रत्ययः । शशिनश्चन्द्रस्य लेखा प्रदोषं रात्रिमिव परिपालयांबभूव प्रतीक्षांचक्रे । पुष्पिताग्रावृत्तम्- `अयुजि नयुगरेफतो यकारो युजि च नजौ जरगाश्च पुष्पिताग्रा` इति लक्षणात्
अन्वयः:
अथ व्यसनकृशा मदनवधूः उपप्लवाऽन्तं किरणपरिक्षयधूसरा दिवातनस्य शशिनः लेखा प्रदोषम् इव परिपालयाम्बभूव ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथ
Lemma: अथ
POS: ind
मदनवधूर्
Lemma: मदन
POS: mn
मदनवधूर्
Lemma: वधू
POS: f
उपप्लवान्तं
Lemma: उपप्लव
POS: m
उपप्लवान्तं
Lemma: अन्त
POS: m
व्यसनकृशा
Lemma: व्यसन
POS: n
व्यसनकृशा
Lemma: कृश
POS: adj
परिपालयांबभूव
Lemma: परिपालय्
POS: 10. Ā. • Verb: परिपालयांबभूव
शशिन
Lemma: शशिन्
POS: m
इव
Lemma: इव
POS: ind
दिवातनस्य
Lemma: दिवातन
POS: adj
लेखा
Lemma: लेखा
POS: f
किरणपरिक्षयधूसरा
Lemma: किरण
POS: m
किरणपरिक्षयधूसरा
Lemma: परिक्षय
POS: m
किरणपरिक्षयधूसरा
Lemma: धूसर
POS: adj
प्रदोषम्
Lemma: प्रदोष
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.46. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.