Canonical Ref: KS 4.27
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
इति चैनमुवाच दुःखिता सुहृदः पश्य वसन्त किं स्थितम् । यदिदं कणशः प्रकीर्यते पवनैर्भस्म कपोतकर्बुरम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
इतीति । दुःखमस्याः संजातं दुःखिता । संजातदुःखेत्यर्थः । तारकादित्वादितच् । सा रतिरेनं वसन्तमित्युवाच च । चकारः पूर्वोक्तसमुच्चयार्थः । हे वसन्त ! पश्य सुहृदस्त्वत्सखस्य किं स्थितं किमुपस्थितं तदिदं कपोतकर्बुरं पारावतशबलं कणशश्चूर्णीभूतम् । अल्पार्थाच्छस्प्रत्ययः । भस्म पवनैर्विकीर्यते विक्षिप्यते । पश्य भस्मीभूतस्ते सुहृदित्यर्थः
अन्वयः:
दुःखिता सा एनम् इति प्रवाच च- हि वसन्त ! पश्य सुहृदः किं स्थितं ? तत् इदं कपोतकर्बुरं भस्म पवनैः कणशो विकीर्यते।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
इति
Lemma: इति
POS: ind
चैनम्
Lemma: च
POS: ind
चैनम्
Lemma: एनद्
POS: pron
उवाच
Lemma: वच्
POS: 2. P. • Verb: उवाच
दुःखिता
Lemma: दुःखित
POS: adj
सुहृदः
Lemma: सुहृद्
POS: m
पश्य
Lemma: पश्
POS: 4. Ā. • Verb: पश्य
वसन्त
Lemma: वसन्त
POS: m
किं
Lemma: क
POS: pron
स्थितम्
Lemma: स्था
POS: 1. Ā.
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
इदं
Lemma: इदम्
POS: pron
कणशः
Lemma: कणशस्
POS: ind
प्रकीर्यते
Lemma: प्रक्
POS: 6. P. • Verb: प्रकीर्यते
पवनैर्
Lemma: पवन
POS: m
भस्म
Lemma: भस्मन्
POS: n
कपोतकर्बुरम्
Lemma: कपोत
POS: mn
कपोतकर्बुरम्
Lemma: कर्बुर
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.27. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.