Canonical Ref: KS 4.26
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
तमवेक्ष्य रुरोद सा भृशं स्तनसंबाधमुरो जघान च । स्वजनस्य हि दुःखमग्रतो विवृतद्वारमिवोपजायते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तमिति । सा रतिस्तं मधुमवेक्ष्य दृष्ट्वा भूशं रुरोद । स्तनौ संबाध्य स्तनसंबाधम् । `परिक्लिश्यमाने च` (पा.3|4|55) इति णमुल् । उरो जघान ताडितवती च । तथाहि । स्वजनस्यग्रतो दुःखं विवृतमपसारितं द्वारं कपाटं यस्य तदिवोपजायत आविर्भवति । उच्छ्रङ्खलं प्रवर्तत इत्युत्प्रेक्षाभिप्रायः
अन्वयः:
सा तम् अवेक्ष्य भृशं रुरोद, स्तनसम्बाधम् उरश्च जघान । हि दुःखं स्वजनस्य अग्रतः विवृतद्वारम् इव उपजायते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तम्
Lemma: तद्
POS: pron
अवेक्ष्य
Lemma: अवेक्ष्
POS: 1. P.
रुरोद
Lemma: रुद्
POS: 1. P. • Verb: रुरोद
सा
Lemma: तद्
POS: pron
भृशं
Lemma: भृशम्
POS: ind
स्तनसंबाधम्
Lemma: स्तन
POS: mn
स्तनसंबाधम्
Lemma: सम्बाध
POS: m
उरो
Lemma: उरस्
POS: n
जघान
Lemma: हन्
POS: 6. P. • Verb: जघान
च
Lemma: च
POS: ind
स्वजनस्य
Lemma: स्व
POS: adj
स्वजनस्य
Lemma: जन
POS: m
हि
Lemma: हि
POS: ind
दुःखम्
Lemma: दुःख
POS: n
अग्रतो
Lemma: अग्रतस्
POS: ind
विवृतद्वारम्
Lemma: विवृ
POS: 9. P.
विवृतद्वारम्
Lemma: द्वार
POS: n
इवोपजायते
Lemma: इव
POS: ind
इवोपजायते
Lemma: उपजन्
POS: 4. P. • Verb: उपजायते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.26. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.