Canonical Ref: KS 4.23
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
ऋजुतां नयतः स्मरामि ते शरमुत्सङ्गनिषण्णधन्वनः । मधुना सह सस्मितं कथां नयनोपान्तविलोकितं च यत् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
ऋजुतामिति । शरमृजुतामार्जवं नयत उत्सङ्गे निषण्णमङ्कगतं धनुर्यस्य तस्य । `धनुषश्च` (पा.5|4|132) इत्यनङादेशः । ते तव मधुना वसन्तेन सह `मधुर्दैत्ये वसत्ने च चैत्रे च` इति विश्वः । सस्मितां कथामालापं तथा यन्नयनोपान्तविलोकितमपाङ्गवीक्षणम् । तत् इत्यनुषङ्गः । तच्च स्मरामि
अन्वयः:
शरम् ऋजुतां नयतः उत्सङ्गनिषण्णधन्वनः ते मधुना सस्मितां कथां, यत् नयनोपन्तविलोकितं च तत् स्मरामि ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
ऋजुतां
Lemma: ऋजु
POS: adj
ऋजुतां
Lemma: ता
POS: f
नयतः
Lemma: नी
POS: 2. P.
स्मरामि
Lemma: स्मृ
POS: 1. Ā. • Verb: स्मरामि
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
शरम्
Lemma: शर
POS: m
उत्सङ्गनिषण्णधन्वनः
Lemma: उत्सङ्ग
POS: m
उत्सङ्गनिषण्णधन्वनः
Lemma: निषद्
POS: 1. Ā.
उत्सङ्गनिषण्णधन्वनः
Lemma: धन्वन्
POS: n
मधुना
Lemma: मधु
POS: m
सह
Lemma: सह
POS: ind
सस्मितं
Lemma: स
POS: ind
सस्मितं
Lemma: स्मित
POS: n
कथां
Lemma: कथा
POS: f
नयनोपान्तविलोकितं
Lemma: नयन
POS: n
नयनोपान्तविलोकितं
Lemma: उपान्त
POS: n
नयनोपान्तविलोकितं
Lemma: विलोकय्
POS: 10. Ā.
च
Lemma: च
POS: ind
यत्
Lemma: यद्
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.23. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.