Canonical Ref: KS 4.12
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
नयनान्यरुणानि घूर्णयन्वचनानि स्खलयन्पदे-पदे । असति त्वयि वारुणीमदः प्रमदानामधुना विडम्बना ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
नयनानीति । अरुणानि नयनानि घूर्णयन्भ्रमयन् । तथा पदे पदे प्रतिपदम् । वीप्सायां द्विरुक्तिः । वचनानि स्खलयन्विपर्यासयन्प्रमदानां वारुणीमदो मद्यमदोऽधुना त्वय्यसति विडम्बनानुकृतिमात्रम् । मदनाभावे मदस्य निष्फलत्वादिति भावः । तथा च शिशुपालवधे- `तां मदो दयितसंगमभूषः` (१०/३३) इति
अन्वयः:
(हे प्रिय !) अरुणानि नयनानि घूर्णयन् पदे पदे वचनानि स्खलयन् प्रमदानां वारुणीमदः त्वयि असति विडम्बना ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
नयनान्य्
Lemma: नयन
POS: n
अरुणानि
Lemma: अरुण
POS: adj
घूर्णयन्
Lemma: घूर्णय्
POS: 10. P.
वचनानि
Lemma: वचन
POS: n
स्खलयन्
Lemma: स्खलय्
POS: 10. P.
पदे
Lemma: पद
POS: mn
पदे
Lemma: पद
POS: mn
असति
Lemma: असत्
POS: adj
त्वयि
Lemma: त्वद्
POS: pron
वारुणीमदः
Lemma: वारुणी
POS: f
वारुणीमदः
Lemma: मद
POS: m
प्रमदानाम्
Lemma: प्रमदा
POS: f
अधुना
Lemma: अधुना
POS: ind
विडम्बना
Lemma: विडम्बन
POS: fn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.12. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.