Canonical Ref: KS 3.5
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
असंमतः कस्तव मुक्तिमार्गं पुनर्भवक्लेशभयात्प्रपन्नः । बद्धश्चिरं तिष्ठतु सुन्दरीणामारेचितभ्रूचतुरैः कटाक्षैः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
असंमत इति ॥ तवासंमतः कः पुनर्भवः पुनरुत्पत्तिः । संसार इति यावत् । तत्र ये क्लेशा जन्मजरामरणादयस्तेभ्यो भयान्मुक्तिमार्गं प्रपन्नस्तं वद । यतः सोऽप्यारेचिताभिरेकैकशो विवर्तिताभिर्भ्रूभिश्चतुरैः सुन्दरीणां कटाक्षैर्बद्धश्चिरं तिष्टतु । आरेचितलक्षणं तु- `स्याद्भ्रुवोर्ललिताक्षेपादेकस्या एव रेचितम् । तयोर्मूलसमुत्क्षेपं कौटिल्याद्भ्रूकुटिर्विदुः ॥` इति
अन्वयः:
(हे प्रभो !) तव असम्मतः कः पुनर्भवक्लेशभयात् मुक्तिमार्गं प्रपन्नः ? (यावत् सः) आरेचितभ्रूचतुरैः सुन्दरीणां कटाक्षैः बद्धः (सन्) चिरं तिष्ठतु ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
असंमतः
Lemma: अ
POS: ind
असंमतः
Lemma: सम्मन्
POS: 8. Ā.
कस्
Lemma: क
POS: pron
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
मुक्तिमार्गं
Lemma: मुक्ति
POS: f
मुक्तिमार्गं
Lemma: मार्ग
POS: m
पुनर्भवक्लेशभयात्
Lemma: पुनर्भव
POS: m
पुनर्भवक्लेशभयात्
Lemma: क्लेश
POS: m
पुनर्भवक्लेशभयात्
Lemma: भय
POS: n
प्रपन्नः
Lemma: प्रपद्
POS: 4. P.
बद्धश्
Lemma: बन्ध्
POS: 4. P.
चिरं
Lemma: चिरम्
POS: ind
तिष्ठतु
Lemma: स्था
POS: 1. Ā. • Verb: तिष्ठतु
सुन्दरीणाम्
Lemma: सुन्दरी
POS: f
आरेचितभ्रूचतुरैः
Lemma: आरेचित
POS: adj
आरेचितभ्रूचतुरैः
Lemma: भ्रू
POS: f
आरेचितभ्रूचतुरैः
Lemma: चतुर
POS: adj
कटाक्षैः
Lemma: कटाक्ष
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.5. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.