Canonical Ref: KS 3.4
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
केनाभ्यसूया पदकाङ्क्षिणा ते नितान्तदीर्घैर्जनिता तपोभिः । यावद्भवत्याहितसायकस्य मत्कार्मुकस्यास्य निदेशवर्ती ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
केनेति ॥ पदकाङ्क्षिणा स्वाराज्यकामेन केन पुंसा नितान्तदीर्घैरतिप्रभूतैस्तपोभिस्ते तवाभ्यसूयेर्ष्या जनिता । तं ब्रूहीति शेषः । किमर्थम् । यावद्यतः स भवद्वैर्याहितसायकस्य संहितबाणस्यास्य मत्कार्मुकस्य निदेशे वर्तत इति निदेशवर्त्याज्ञावशो भवति । अविलम्बेनैव भविष्यतीत्यर्थः । `वर्तमानसामीप्ये वर्तमानवद्वा` (पा.3|3|131) इति लट्
अन्वयः:
हे प्रभो ! ते पदकाङ्क्षिणा केन नितान्तदीर्घैः तपोभिः अभ्यसूया जनिता । (तं ब्रूहि) (सः) आहितसायकस्य अस्य मत्कार्मुकस्य निदेशवर्ती भवति ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
केनाभ्यसूया
Lemma: क
POS: pron
केनाभ्यसूया
Lemma: अभ्यसूया
POS: f
पदकाङ्क्षिणा
Lemma: पद
POS: mn
पदकाङ्क्षिणा
Lemma: काङ्क्षिन्
POS: adj
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
नितान्तदीर्घैर्
Lemma: नितान्त
POS: adj
नितान्तदीर्घैर्
Lemma: दीर्घ
POS: adj
जनिता
Lemma: जनय्
POS: 10. Ā.
तपोभिः
Lemma: तपस्
POS: n
यावद्
Lemma: यावत्
POS: ind
भवत्य्
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भवति
आहितसायकस्य
Lemma: आधा
POS: 3. Ā.
आहितसायकस्य
Lemma: सायक
POS: m
मत्कार्मुकस्यास्य
Lemma: मद्
POS: pron
मत्कार्मुकस्यास्य
Lemma: कार्मुक
POS: n
मत्कार्मुकस्यास्य
Lemma: इदम्
POS: pron
निदेशवर्ती
Lemma: निदेश
POS: m
निदेशवर्ती
Lemma: वर्तिन्
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.4. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.