Canonical Ref: KS 7.23
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
अथाङ्गुलिभ्यां हरितालमार्द्रं माङ्गल्यमादाय मनःशिलां च । कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं माता तदीयं मुखमुन्नमय्य ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अथेति । अथ प्रसाधनानन्तरं माता मेनका माङ्गल्यं मङ्गलार्थमार्द्रं द्रवहरितालं वर्णद्रव्यविशेषं मनःशिलां धातुविशेषं चाङ्गुलिभ्यां तर्जनीमध्याभ्यामादाय कर्णयोरवसक्ते लग्ने अमले दन्तपत्त्रे यस्य तत्तथोक्तं तस्याः पार्वत्या इदं तदीयं मुखमुन्नमय्य । `विवाहदीक्षातिलकं चकार` (७/२४) इत्युत्तरश्लोकेनान्वयः
अन्वयः:
अथ माता माङ्गल्यम् आर्द्रहरितालं मनःशिलां च अङ्गुलिभ्याम् आदाय कर्णाऽवसक्ताऽमलदन्तपत्रं तदीयं मुखम् उन्नमय्य उमास्तनोद्भेदम् अनुप्रवृद्धो यो मनोरथः प्रथमं बभूव, तम् एव विवाहदीक्षातिलकं चकार ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथाङ्गुलिभ्यां
Lemma: अथ
POS: ind
अथाङ्गुलिभ्यां
Lemma: अङ्गुलि
POS: mf
हरितालम्
Lemma: हरिताल
POS: mfn
आर्द्रं
Lemma: आर्द्र
POS: adj
माङ्गल्यम्
Lemma: माङ्गल्य
POS: adj
आदाय
Lemma: आदा
POS: 4. Ā.
मनःशिलां
Lemma: मनःशिला
POS: mf
च
Lemma: च
POS: ind
कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं
Lemma: कर्ण
POS: m
कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं
Lemma: अवसञ्ज्
POS: 1. Ā.
कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं
Lemma: अमल
POS: adj
कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं
Lemma: दन्त
POS: mn
कर्णावसक्तामलदन्तपत्रं
Lemma: पत्त्र
POS: mn
माता
Lemma: मातृ
POS: f
तदीयं
Lemma: तदीय
POS: adj
मुखम्
Lemma: मुख
POS: n
उन्नमय्य
Lemma: उन्नमय्
POS: 10. P.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.23. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.