Canonical Ref: KS 5.44
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
किमित्यपास्याभरणानि यौवने धृतं त्वया वार्द्धकशोभि वल्कलम् । वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारके विभावरी यद्यरुणाय कल्पते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
किमितीति । हे गौरि ! किमिति केन हेतुना यौवने त्वयाभरणान्यपास्य विहाय । वृद्धस्य भावो वार्धकम् । मनोज्ञादित्वाद् वुञ्प्रत्ययः । `वार्धकं वृद्धसंघाते वृद्धत्वे वृद्धकर्मणि` । इति विश्वः । तत्र शोभत इति वार्धकशोभि वल्कलं धृतम् । प्रदोषे रजनीमुखे स्फुटाः प्रकटाश्चन्द्रस्तारकाश्च यस्याः सा स्फुटचन्द्रतारका विभावरी रात्रिररुणाय सूर्याय कल्पते यद्यरुणं गन्तुं कल्पते किम् । वद ब्रूहि । `क्रियार्थोपपदस्ये-` त्यादिना चतुर्थी । दीप्यमानशशाङ्कतारके प्रदोषे यद्यरुण उदेति ततो विभूषणापहारेण तव वल्कलधारणं संघटत इति भावः
अन्वयः:
(हे गौरि !) किमिति यौवने त्वया आभरणानि अपास्य वार्धकशोभि वल्कलं धृतम् ? प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका विभावरी अरुणाय कल्पते यदि ? वद ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
किम्
Lemma: क
POS: pron
इत्य्
Lemma: इति
POS: ind
अपास्याभरणानि
Lemma: अपास्
POS: 2. P.
अपास्याभरणानि
Lemma: आभरण
POS: n
यौवने
Lemma: यौवन
POS: n
धृतं
Lemma: धृ
POS: 4. P.
त्वया
Lemma: त्वद्
POS: pron
वार्द्धकशोभि
Lemma: वार्द्धक
POS: mn
वार्द्धकशोभि
Lemma: शोभिन्
POS: adj
वल्कलम्
Lemma: वल्कल
POS: mn
वद
Lemma: वद्
POS: 1. Ā. • Verb: वद
प्रदोषे
Lemma: प्रदोष
POS: m
स्फुटचन्द्रतारके
Lemma: स्फुट
POS: adj
स्फुटचन्द्रतारके
Lemma: चन्द्र
POS: m
स्फुटचन्द्रतारके
Lemma: तारक
POS: m
विभावरी
Lemma: विभावरी
POS: f
यद्य्
Lemma: यदि
POS: ind
अरुणाय
Lemma: अरुण
POS: mn
कल्पते
Lemma: क्ﾱप्
POS: 1. P. • Verb: कल्पते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.44. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.