Canonical Ref: KS 5.42
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
भवत्यनिष्टादपि नाम दुःसहान्मनस्विनीनां प्रतिपत्तिरीदृशी । विचारमार्गप्रहितेन चेतसा न दृश्यते तच्च कृशोदरि त्वयि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
भवतीति ॥ दुःसहात्सोढुमशक्यादनिष्टाद्भर्त्रादिकृतादपि मनस्विनीनां धीरस्त्रीणामीदृशी तपश्चरणलक्षणा प्रतिपत्तिः प्रवृत्तिः । `प्रतिपत्तिस्तु गौरवे । प्राप्तौ प्रवृत्तौ प्रागल्भ्ये` इति केशवः । भवति नाम । नामेति सम्भावनायाम् । विचारमार्गे प्रहितेन चेतसा चित्तेन तदनिष्टं च । हे कृशोदरि ! त्वयि न दृश्यते । विचार्यमाणे तदपि नास्त्यसम्भावितत्वादित्यर्थः
अन्वयः:
दुःसहात् अनिष्टात् अपि मनस्विनीनाम् ईदृशी प्रतिपत्तिः भवति नाम । हे कृशोदरि ! विचारमार्गप्रहितेन चेतसा तच्च त्वयि न दृश्यते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
भवत्य्
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भवति
अनिष्टाद्
Lemma: अनिष्ट
POS: adj
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
नाम
Lemma: नाम
POS: ind
दुःसहान्
Lemma: दुःसह
POS: adj
मनस्विनीनां
Lemma: मनस्विन्
POS: adj
प्रतिपत्तिर्
Lemma: प्रतिपत्ति
POS: f
ईदृशी
Lemma: ईदृश
POS: adj
विचारमार्गप्रहितेन
Lemma: विचार
POS: m
विचारमार्गप्रहितेन
Lemma: मार्ग
POS: m
विचारमार्गप्रहितेन
Lemma: प्रहि
POS: 5. P.
चेतसा
Lemma: चेतस्
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
दृश्यते
Lemma: दृश्
POS: 6. P. • Verb: दृश्यते
तच्
Lemma: तद्
POS: pron
च
Lemma: च
POS: ind
कृशोदरि
Lemma: कृश
POS: adj
कृशोदरि
Lemma: उदर
POS: adj
त्वयि
Lemma: त्वद्
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.42. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.