Canonical Ref: KS 4.18
Metrical Form: वियोगिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
रचितं रतिपण्डित त्वया स्वयमङ्गेषु ममेदमार्तवम् । ध्रियते कुसुमप्रसाधनं तव तच्चारु वपुर्न दृश्यते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
रचितमिति । हे रतिपण्डित रतिकुशल, त्वया ममाङ्गेष्ववयवेषु स्वयं रचितम् ऋतुरस्य प्राप्त आर्तवं वासन्तम् । `ऋतोरण्` (पा.5|1|105) इत्यण्प्रत्ययः । कुसुमप्रसाधनं पुष्पाभरणमिदं ध्रियतेऽवतिष्ठते । `धृञ् अवस्थाने` इति धातोस्तौदादिकात्कर्तरि लट् । तव तत्प्रसाधकं चारु सुन्दरं वपुस्तु न दृश्यते
अन्वयः:
हे रतिपण्डित ! त्वया मम अङ्गेषु स्वयं रचितम् इदम् आर्तवं कुसुमप्रसाधनं ध्रियते, तव चारु वपुः न दृश्यते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
रचितं
Lemma: रचय्
POS: 10. Ā.
रतिपण्डित
Lemma: रति
POS: f
रतिपण्डित
Lemma: पण्डित
POS: adj
त्वया
Lemma: त्वद्
POS: pron
स्वयम्
Lemma: स्वयम्
POS: ind
अङ्गेषु
Lemma: अङ्ग
POS: n
ममेदम्
Lemma: मद्
POS: pron
ममेदम्
Lemma: इदम्
POS: pron
आर्तवम्
Lemma: आर्तव
POS: n
ध्रियते
Lemma: धृ
POS: 4. P. • Verb: ध्रियते
कुसुमप्रसाधनं
Lemma: कुसुम
POS: n
कुसुमप्रसाधनं
Lemma: प्रसाधन
POS: n
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
तच्
Lemma: तद्
POS: pron
चारु
Lemma: चारु
POS: adj
वपुर्
Lemma: वपुस्
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
दृश्यते
Lemma: दृश्
POS: 6. P. • Verb: दृश्यते
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 4.18. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.