Canonical Ref: VR 4.26.8
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतसं । तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम् । तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्राता लक्ष्मणोऽनुनयन्वचः ॥
Roman Transliteration (IAST)
tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasaṃ | taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam | tulyaduḥkho'bravīdbhrātā lakṣmaṇo'nunayanvacaḥ ||
English Scholarly Translation
His younger brother Laksmana, equally aggrieved, spoke to Kākutstha, thus bewailing being exercised with grief and almost beside himself with sorrow, consequent upon Sita's bereavement, saying.
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तत्समुत्थेन
Lemma: तद्
POS: pron
तत्समुत्थेन
Lemma: समुत्थ
POS: adj
शोकेन
Lemma: शोक
POS: m
बाष्पोपहतचेतसम्
Lemma: बाष्प
POS: mn
बाष्पोपहतचेतसम्
Lemma: उपहन्
POS: 2. P.
बाष्पोपहतचेतसम्
Lemma: चेतस्
POS: n
तं
Lemma: तद्
POS: pron
शोचमानं
Lemma: शुच्
POS: 6. P.
काकुत्स्थं
Lemma: काकुत्स्थ
POS: m
नित्यं
Lemma: नित्यम्
POS: ind
शोकपरायणम्
Lemma: शोक
POS: m
शोकपरायणम्
Lemma: परायण
POS: n
तुल्यदुःखो
Lemma: तुल्य
POS: adj
तुल्यदुःखो
Lemma: दुःख
POS: n
ऽब्रवीद्
Lemma: ब्रू
POS: 2. Ā. • Verb: अब्रवीत्
भ्राता
Lemma: भ्रातृ
POS: m
लक्ष्मणो
Lemma: लक्ष्मण
POS: m
ऽनुनयन्
Lemma: अनुनी
POS: 1. Ā.
वचः
Lemma: वचस्
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Vālmīki Rāmāyaṇam, VR 4.26.8. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.