(आकाशे)
रम्यान्तरः कमलिनीहरितैः सरोभिश् छायाद्रुमैर्नियमितार्कमयूखतापः । भूयात्कुशेशयरजोमृदुरेणुरस्याः शान्तानुकूलपवनश्च शिवश्च पन्थाः ॥
(सर्वे सविस्मयमाकर्णयन्ति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
गौतमी
जाते ज्ञातिजनस्निग्धाभिरनुज्ञातगमनासि तपोवनदेवताभिः । प्रणम भगवतीः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
(सप्रणामं परिक्रम्य । जनान्तिकम्) हला प्रियंवदे आर्यपुत्रदर्शनोत्सुकाया अप्याश्रमपदं परित्यजन्त्या दुःखेन मे चरणौ पुरतः प्रवर्तते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
प्रि
न केवलं तपोवनविरहकातरा सख्येव । त्वयोपस्थितवियोगस्य तपोवनस्य अपि तावत्समवस्था दृश्यते ।
उद्गलितदर्भकवला मृग्यः परित्यक्तनर्तना मयूराः ।अपसृतपाण्डुपत्रा मुञ्चन्त्यश्रूणीव लताः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
(स्मृत्वा) तात लताभगिनीं वनज्योत्स्नां तावदामन्त्रयिष्ये ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
काश्यप
अवैमि ते तस्यां सोदर्यास्नेहम् ।इयं तावद्दकिषिणेन ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
(उपेत्य लतामालिङ्ग्य) वनज्योत्स्ने चूतसंगता अपि मां प्रत्यालिङ्गेतोगताभिः शाखाबाहाभिः ।
अद्यप्रभृति दूरपरिवर्तिनी ते खलु भविष्यामि ।
काश्यप
संकल्पितं प्रथममेव मया तवार्थे भर्तारमात्मसदृशं सुकृतैर्गता त्वम् । चूतेन संश्रितवती नवमालिकेयम् अस्यामहं त्वयि च संप्रति वीतचिन्तः ॥
इतः पन्थानं प्रतिपद्यस्व ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
(सख्यौ प्रति) हला एषा द्वयोर्युवयोर्हस्ते निक्षेपः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सख्यौ
अयं जनः कस्य हस्ते समर्पितः । (इति बाष्पं विहरतः)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
काश्यप
अनसूये अलं रुदित्वा । ननु भवतीभ्यामेव स्थिरीकर्तव्या शकुन्तला ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
तात एषोटजपर्यन्तचारिणी गर्भमन्थरा मृगवधूर्यदानघप्रसवा भवति तदा मह्यं कमपि प्रियनिवेदयितृकं विसर्जयिष्यथ ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
काश्यप
नेदं विस्मरिष्यामः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
(गतिभङ्गं रूपयित्वा) को नु खल्वेष निवसने मे सज्जते । (इति परावर्तते )
काश्यप
यस्य त्वया व्रणविरोपणमिङ्गुदीनाम् तैलं न्यषिच्यत मुखे कुशसूचिविद्धे । श्यामाकमुष्टिपरिवर्धितको जहाति सोऽयं न पुत्रकृतकः पदवीं मृगस्ते ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु
वत्स किं सहवासपरित्यागिनीं मामनुसरसि ।अचिरप्रसूतया जनन्या विना वर्धित एव ।इदानीमपि मया विरहितं त्वां तातश्चिन्तयिष्यति । निवर्तस्व तावत् । (इति रुदती प्रस्थिता)
काश्यप
उत्पक्ष्मणोर्नयनयोरुपरुद्धवृत्तिम् बाष्पं कुरु स्थिरतया विरतानुबन्धम् ।अस्मिन्नलक्षितनतोन्नतभूमिभागे मार्गे पदानि खलु ते विषमीभवन्ति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शार्ङ्गरवः
भवगान् ।ओदकान्तं स्निग्धो जनोऽनुगन्तव्य इति श्रूयते ।
तदिदं सरस्तीरम् ।अत्र संदिश्य प्रतिगन्तुमर्हति ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
काश्यप
तेन हीमां क्षीरवृक्षछायामाश्रयामः ।
(सर्वे परिक्रम्य स्थिताः )
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
काश्यप
(आत्मगतम्) किं नु खलु तत्रभवतो दुष्यन्तस्य युक्तरूपमस्माभिः संदेष्टव्यम् । (इति चिन्तयति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकु