Canonical Ref: KS 5.18
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
यदा फलं पूर्वतपःसमाधिना न तावता लभ्यममंस्त काङ्क्षितम् । तदानपेक्ष्य स्वशरीरमार्दवं तपो महत्सा चरितुं प्रचक्रमे ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
यदेति ॥ सा देवी यदा यस्मिंन्काले तावता तावत्प्रमाणेन पूर्वतपःसमाधिना पूर्वेणानुष्ठीयमानप्रकारेण तपोनियमेन काङ्क्षितं फलं लभ्यं लब्धुं शक्यं नामंस्त । अशक्यममंस्तेत्यर्थः । तदा तत्काले । अविलम्बेनेत्यर्थः । स्वशरीरस्य मार्दवं मृदुत्वं सौकुमार्यमनपेक्ष्याविगणय्य महद् दुश्चरं तपश्चरितुं साधयितुं प्रचक्रम उपचक्रमे
अन्वयः:
सा यदा तावता पूर्वसमाधिना काङ्क्षितं फलं लभ्यं न अमंस्त, तदा स्वशरीरमार्दवम् अनपेक्ष्य महत् तपः चरितुं प्रचक्रमे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
यदा
Lemma: यदा
POS: ind
फलं
Lemma: फल
POS: n
पूर्वतपःसमाधिना
Lemma: पूर्व
POS: pron
पूर्वतपःसमाधिना
Lemma: तपस्
POS: n
पूर्वतपःसमाधिना
Lemma: समाधि
POS: m
न
Lemma: न
POS: ind
तावता
Lemma: तावत्
POS: adj
लभ्यम्
Lemma: लभ्
POS: 1. P.
अमंस्त
Lemma: मन्
POS: 8. P. • Verb: अमंस्त
काङ्क्षितम्
Lemma: काङ्क्ष्
POS: 2. Ā.
तदानपेक्ष्य
Lemma: तदा
POS: ind
तदानपेक्ष्य
Lemma: अनपेक्ष्य
POS: ind
स्वशरीरमार्दवं
Lemma: स्व
POS: adj
स्वशरीरमार्दवं
Lemma: शरीर
POS: n
स्वशरीरमार्दवं
Lemma: मार्दव
POS: n
तपो
Lemma: तपस्
POS: n
महत्
Lemma: महत्
POS: adj
सा
Lemma: तद्
POS: pron
चरितुं
Lemma: चर्
POS: 1. Ā.
प्रचक्रमे
Lemma: प्रक्रम्
POS: 6. P. • Verb: प्रचक्रमे
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.18. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.