Canonical Ref: KS 3.26
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
असूत सद्यः कुसुमान्यशोकः स्कन्धात्प्रभृत्येव सपल्लवानि । पादेन नापैक्षत सुन्दरीणां संपर्कमासिञ्जितनूपुरेण ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
असूतेति ॥ अशोको वृक्षविशेषः सद्यः स्कन्धात्प्रकाण्डात्प्रभृत्येव स्कन्धादारभ्येत्यर्थः । भाष्यकारवचनात्प्रभृतियोगे पञ्चमीति कैयटः । भाष्यं च `मूलात्प्रभृत्यग्राद्वृक्षांस्तक्ष्णुवन्ति` इति `कार्तिक्याः प्रभृत्याग्रहायणी मास` इत्यादि । सपल्लवानि कुसुमान्यसूत । उभयमप्यजीजनदित्यर्थः । आसिञ्जितो नूपुरो यस्य तेन । सिञ्जधातोः `अकर्मक--` इत्यादिना कर्तरि क्तः । सुन्दरीणां पादेन संपर्कं ताडनं नापैक्षत । `सनूपुररवेण स्त्रीचरणेनाभिताडनम् । दोहदं यदशोकस्य ततः पुष्पोद्गमो भवेत् ॥` इति । तथाहि- `पादाहतः प्रमदया विकसत्यशोकः शोकं जहाति बकुलो मुखसीधुसिक्तः । आलोकितः कुरुबकः कुरुते विकासमालोडितस्तिलक उत्कलिको विभाति` इति
अन्वयः:
अशोकः सद्यः स्कन्धात् प्रभृति एव सपल्लवानि कुसुमानि कुसुमानि असूतः आसिञ्जितनूपुरेण सुन्दरीणां पादेन सम्पर्कं न अपैक्षत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
असूत
Lemma: सू
POS: 1. Ā. • Verb: असूत
सद्यः
Lemma: सद्यस्
POS: ind
कुसुमान्य्
Lemma: कुसुम
POS: n
अशोकः
Lemma: अशोक
POS: m
स्कन्धात्
Lemma: स्कन्ध
POS: m
प्रभृत्य्
Lemma: प्रभृति
POS: f
एव
Lemma: एव
POS: ind
सपल्लवानि
Lemma: स
POS: ind
सपल्लवानि
Lemma: पल्लव
POS: mn
पादेन
Lemma: पाद
POS: m
नापैक्षत
Lemma: न
POS: ind
नापैक्षत
Lemma: अपेक्ष्
POS: 1. Ā. • Verb: अपैक्षत
सुन्दरीणां
Lemma: सुन्दरी
POS: f
संपर्कम्
Lemma: सम्पर्क
POS: m
आसिञ्जितनूपुरेण
Lemma: आसिञ्ज्
POS: 1. P.
आसिञ्जितनूपुरेण
Lemma: नूपुर
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.26. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.