Canonical Ref: KS 3.14
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
आशंसता बाणगतिं वृषाङ्के कार्यं त्वया नः प्रतिपन्नकल्पम् । निबोध यज्ञांशभुजामिदानीमुच्चैर्द्विषामीप्सितमेतदेव ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
आशंसतेति ॥ वृषाङ्के हरे बाणगतिं बाणप्रसरमाशंसता कथयता । `कुर्यां हरस्यापि पिनाकपाणेः` (३/१०) इत्यादिनेति शेषः । त्वया नोऽस्माकं कार्यं प्रतिपन्नकल्पमङ्गीकृतप्रायम् । `ईषदसमात्पौ-` इत्यादिना कल्पप्रत्ययः । कथमेतदित्याह- इदानीमुच्चैरुन्नता द्विषो येषां तेषामुच्चैर्द्विषां यज्ञांशभुजां देवानाम् । एतेन द्विषल्लुप्तयज्ञभागत्वं सूच्यते । ईप्सितमाप्तुमिष्टमेतदेव हरे बाणप्रयोगरुपमेव निबोध । हरायत्तं बुद्ध्यस्वेत्यर्थः । `बुध बोधने` इति धातोर्लोट् । अत्र `आशंसता प्रार्थयमानेन` इति नाथव्याख्यानमनाथव्याख्यानम् । आङ्पूर्वयोः शास्तिशंसत्योरिच्छार्थत्वे आत्मनेपदनियमात् । याच्ञार्थत्वस्याप्रामाणिकत्वात् । `कुर्यां हरस्यापि-` (३/१०) इत्यत्रानयोरभावादयोगाच्चेति
अन्वयः:
हे मित्र ! वृषाङ्के बाणगतिम् आशंसता त्वया नः कार्यं प्रतिपन्नकल्पम् । इदानीम् उच्चैर्द्विषां यज्ञांऽशभुजाम् ईप्सितम् एतत् एव निबोध
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
आशंसता
Lemma: आशंस्
POS: 2. Ā.
बाणगतिं
Lemma: बाण
POS: m
बाणगतिं
Lemma: गति
POS: f
वृषाङ्के
Lemma: वृषाङ्क
POS: m
कार्यं
Lemma: कृ
POS: 2. Ā.
त्वया
Lemma: त्वद्
POS: pron
नः
Lemma: मद्
POS: pron
प्रतिपन्नकल्पम्
Lemma: प्रतिपद्
POS: 4. P.
प्रतिपन्नकल्पम्
Lemma: कल्प
POS: mn
निबोध
Lemma: निबुध्
POS: 4. P. • Verb: निबोध
यज्ञांशभुजाम्
Lemma: यज्ञांशभुज्
POS: m
इदानीम्
Lemma: इदानीम्
POS: ind
उच्चैर्द्विषाम्
Lemma: उच्चैस्
POS: ind
उच्चैर्द्विषाम्
Lemma: द्विष्
POS: adj
ईप्सितम्
Lemma: ईप्सित
POS: n
एतद्
Lemma: एतद्
POS: pron
एव
Lemma: एव
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.14. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.