Abstract
<jats:p>В статье представлены результаты экспериментального исследования взрывного разрушения бетонных цилиндрических образцов с трубчатыми направляющими вставками. Изготовлено 27 образцов диаметром 76 мм и высотой 152 мм из бетона. В центральной части каждого образца пробурено отверстие диаметром 16 мм глубиной 120 мм. Испытаны три серии образцов: без вставок, с полутрубчатыми вставками и с перфорированными вставками. Вставки изготавливались из ПВХ, жести и тонкого пластика, имели наружный диаметр 14 мм и высоту 120 мм. Для создания напряженного состояния часть образцов обжималась металлическими хомутами по всей длине. Установлено, что образцы без трубчатых вставок разрушаются хаотично на 3–5 фрагментов, тогда как образцы с трубчатыми вставками распадаются на 2–3 части, причем трещина преимущественно ориентируется вдоль щели или перфорации. Отмечена перспективность применения полутрубчатых и перфорированных трубчатых вставок для управления трещинообразованием при взрывном разрушени</jats:p> <jats:p>Мақалада бағыттаушы түтікшелі кірістірулері бар бетон цилиндрлік үлгілердің жарылыстық бұзылуын эксперименталды зерттеу нәтижелері келтірілген. Бетоннан жасалған диаметрі 76 мм, биіктігі 152 мм болатын 27 үлгі дайындалды. Әрбір үлгінің орталық бөлігінде диаметрі 16 мм, тереңдігі 120 мм ұнғыма бұрғыланды. Үш серия сыналды: кірістірмесіз, жартылай түтікшелі кірістірмелермен және перфорацияланған түтікшелі кірістірмелермен. Кірістірмелер сыртқы диаметрі 14 мм, биіктігі 120 мм болатын ПВХ, қаңылтыр және жұқа пластиктен жасалды. Кернеулі күй жасау үшін үлгілердің бір бөлігі бүкіл ұзындығы бойынша металл қысқыштармен қысылды. Түтікшелі кірістірмесіз үлгілер 3–5 фрагментке ретсіз бөлінетіні, ал түтікшелі кірістірмелері бар үлгілер 2–3 бөлікке ыдырайтыны және жарықшақ саңылау немесе перфорация бойымен бағытталатыны анықталды. Жартылай түтікшелі кірістірмелер және перфорацияланған түтікшелі кірістірмелер жарылыс кезінде жарықшақ түзілуін басқарудағы маңызы атап өтілді</jats:p> <jats:p>The article presents the results of an experimental study on the explosive failure of concrete cylindrical specimens with tubular guiding elements. Twentyseven specimens with a diameter of 76 mm and a height of 152 mm were made of concrete. A hole of 16 mm in diameter and 120 mm in depth was drilled in the central part of each specimen. Three series of specimens were tested: without inserts, with half‑tubular inserts, and with perforated tubular inserts. The inserts were made of PVC, tinplate, and thin plastic; they had an outer diameter of 14 mm and a height of 120 mm. To create an stress state, some specimens were clamped along their entire length with metal clamps. It was found that specimens without inserts disintegrated randomly into 3–5 fragments, while specimens with tubular inserts broke into 2–3 fragments, with the crack propagating predominantly along the slit or perforation. The use of half‑tubular and perforated inserts is promising for controlling crack formation during explosive failure</jats:p>