Abstract
<jats:p>Etnokoreoloji, dans olgusunun kültürel ve toplumsal bağlamda incelenmesini temel alır. Dansın kültürel kodlarının çözümlemesi, birçok açıdan antropoloji, etnoloji, sosyoloji, felsefe, folklor ve koreoloji gibi disiplinlerle kesişim noktalarına sahiptir. Etnokoreolojinin diğer disiplinlerle olan ilişkisini derinlemesine anlamak, geleneksel dans çalışmalarında disiplinler arası analizlerin yapılmasına olanak sağlamaktadır. Bu çalışma, dans araştırmalarında çok disiplinli çalışmaların gerekliliğini vurgulamanın yanı sıra Etnokoreoloji alanının özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, karşılaştırmalı analiz deseniyle etnokoreolojiyi, diğer disiplinlerle ilişki düzeylerini ele alacaktır. Araştırma, dansın bu alanlarda nasıl incelendiğini ve etnokoreolojinin bu bağlamdaki özgün bakış açısını analiz edecektir. Doküman analizi yöntemi kullanılarak teorik çerçevede kültürel bağlam, disiplinler arası analiz ve yapısal yaklaşımlar temel alınacaktır. Dansın temel özelliği ritmik insan hareketlerine dayanmasıdır. Bir dans analizinde, dansı diğer hareket formlarından ayırt edebilmek için, öncelikle sürat, çeviklik, ağırlık, denge gibi, dansın statik ve kinetik olgularının fiziksel özelliklerine odaklanılır. Ancak dans, hoplamak, dönmek, beceri, kuvvet vb. sportif hareket kalıpları özellikleri taşımasına rağmen, “tasarım, anlam ve yaratıcılık” unsurlarını içeren sanatsal bir kültür ürünü olarak, diğer gösteri ya da hareket performanslarından ayrılır. Dans, semboller aracılığıyla ritmik ve estetik olarak şekillendirilen kültürel unsurların, insan davranışlarıyla iletildiği bir sözsüz iletişim aracıdır. (Hanna, Kasım / Aralık 1988, s. 40), (Hanna, 1979, s. 26). Somut bir devinim formuna sahip olmasının yanı sıra, duygu ve hislere yönelik ifade edilmek istenen soyut eylemin amacını, bir bütünlük içinde, birlikte görünür kılar. Dansta, duygu ve düşünceler, semiotik ve paralinguistik bir sistem içerisinde kavramsallaşır. Böylece dans, birey-toplum, doğa-doğaüstü durumlar arasındaki ilişkiyi kuran, iyileştiren, sağaltan işlevler görür. Her kültürde dansın yerel estetik unsurları, o kültürü paylaşan insan topluluğu tarafından kabullenilmiş anlamlar içerir. İnsanoğlu doğa ve doğaüstü olguların etkisi altında kurguladığı dünyevi eğlenceler ve inançsal törenlerinde dansı bir iletişim yöntemi olarak kullanmıştır. Bu tür sosyal iletişim ortamlarında, ortak bir toplumsal bilinç oluşturmak için dansın aracılığına ihtiyaç duymuştur. Doğumdan ölüme, hasat zamanlarında, avda, savaşta, kutlamalarda, toplumun temel birleştirici unsuru dans olmuştur. (Sachs, 1937, s. 4) Walter Abell, bir toplumun kültürünü anlayabilmek için, “sanattaki ortak rüya” yı ortaya çıkaran psikotarihi metodun uygulanmasının kaçınılmaz olduğunu söyler. Bütün sanatlar gibi dansta; tarih, gelenek, mitler vb. bir “Ortak Bilinçaltı” (Abell, 1966, s. 45) düşüncesine dayandırır. Kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel oyunların kadim kökeni, inanç törenlerinde, sosyal uygulamalarda ya da tarihi olaylarda bulunabilir. Dans alanının bilimsel keşfi, sosyoloji, psikoloji, felsefe, vb. gibi farklı disiplinlerden gelen akademisyenlerin ilgisi ile, 19. yüzyılda başlamıştır. Diğer disiplinlerle beslenerek gelişen dans çalışmaları, 20. yüzyıl’ın ikinci yarısında kendi yöntem ve kuramlarını geliştirmeye başlamıştır. Günümüzde Etnokoreoloji disiplini geleneksel dansı kendi yöntemleriyle metodolojik ve kavramsal olarak inceleyen bir bilim alanına evrilmiştir.</jats:p>